Cách sử dụng chứng khoán phái sinh để bảo hiểm danh mục đầu tư

Đăng bởi : Mytrade | Lượt xem: 142

Với mục đích giúp nhà đầu tư bảo hiểm cho danh mục của mình trên thị trường chứng khoán cơ sở. Thị trường chứng khoán phái sinh được ra đời giúp các nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro về biến động giá của các cổ phiếu đang sở hữu. Đây được gọi là hành động bảo hiểm danh mục đầu tư (Hedge) và được rất nhiều nhà đầu tư chuyên nghiệp sử dụng để bảo vệ nguồn vốn của mình. Tuy nhiên đây lại là hành động rất lạ với các nhà đầu tư mới, vồn quan niệm chứng khoán phái sinh là hình thức đầu cơ theo chỉ số.

Thị trường chứng khoán phái sinh là gì?

Chứng khoán phái sinh được định nghĩa là một công cụ tài chính dưới dạng hợp đồng mà trong đó giá trị của CKPS phụ thuộc vào một hay nhiều loại tài sản cơ sở.

Cụ thể, hợp đồng xác nhận quyền và nghĩa vụ của các bên đối với việc thanh toán tiền, chuyển giao số lượng tài sản cơ sở vào thời điểm xác định trong tương lai với mức giá nhất định được thỏa thuận trước.

Hay hiểu một cách đơn giản hơn, tại thị trường Việt Nam, các sản phẩm chứng khoán phái sinh cho phép NĐT đặt cược vào sự “tăng” hoặc “giảm” của tài sản cơ sở trong tương lai. Nếu sự thay đổi đó diễn ra đúng như dự đoán thì nhà đầu tư sẽ có lời.

Bằng cơ chế hoạt động linh hoạt như vậy, CKPS được triển khai đa dạng dưới 04 loại chính bao gồm:

  • Hợp đồng Kỳ hạn (HĐKH): là thỏa thuận pháp lý giữa hai bên tham gia về việc mua và bán một loại tài sản tại một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước tại ngày thực hiện giao dịch.
  • Hợp đồng Tương lai (HĐTL): là một dạng hợp đồng kỳ hạn được chuẩn hóa, niêm yết và giao dịch tại thị trường tập trung (Sở Giao dịch chứng khoán)
  • Hợp đồng Quyền chọn (HĐQC): là thỏa thuận pháp lý trong đó một bên có quyền yêu cầu thực hiện và bên kia có nghĩa vụ phải mua hoặc bán một lượng tài sản cơ sở theo mức giá đã được xác định trước tại hợp đồng trong một khoảng thời gian hoặc tại một thời điểm nhất định trong tương lai.
  • Hợp đồng Hoán đổi (HDHĐ): là một thỏa thuận pháp lý trong đó có hai bên cam kết hoán đổi dòng tiền của một công cụ tài chính của một bên với dòng tiền của công cụ tài chính của bên còn lại trong một khoảng thời gian nhất định.

Trong phạm vi của bài viết này, chúng tôi sẽ đề cập đến ứng dụng của Hợp đồng tương lai trên chỉ số VN30.

Bản chất của thị trường chứng khoán phái sinh là gì?

Như đã đề cập phía trên thị trường chứng khoán chính là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại chứng khoán. Và tùy vào bản chất mà có thể phân ra làm nhiều loại thị trường chứng khoán khác nhau cụ thể:

  • Thị trường sơ cấp, nơi các tổ chức bán ra chứng khoán lần đầu cho các nhà đầu tư và thị trường thứ cấp là nơi giao dịch mua bán giữa các nhà đầu tư với nhau.
  • Thị trường phi tập trung là thị trường giao dịch tự do – OTC với thị trường tập trung là các sở giao dịch chứng khoán hay “Sàn” chứng khoán.
  • Thị trường giao ngay là thị trường mua và nhận ngay chứng khoán, muộn nhất là một vài ngày như T+2, T+3, với thị trường kỳ hạn hay thị trường tương lai thì việc giao nhận chứng khoán diễn ra sau vài tháng. Đây cũng được coi là nhược điểm của thị trường chứng khoán phái sinh.

Bảo hiểm danh mục đầu tư là gì?

Trong giao dịch tài chính có một nguyên tắc là: lợi nhuận thường tỷ lệ thuận với rủi ro, lợi nhuận càng cao thì rủi ro cũng càng lớn. Tuy nhiên, có những thời điểm rủi ro lại tăng cao hơn cả lợi nhuận kỳ vọng. Đây là lúc các nhà đầu tư cần sử dụng kỹ thuật Hedge để bảo vệ danh mục đầu tư của mình trước những biến động của thị trường. Việc thực hiện hành động hedge thể hiện kinh nghiệm và óc phán đoán của mỗi nhà đầu tư.

Thị trường Chứng khoán Việt Nam như một công cụ giao dịch hàng ngày của các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp bám sàn và đồng thời cũng là công cụ “bảo hiểm” rủi ro hiệu quả nhất cho các nhà đầu tư nắm giữ dài hạn các chứng khoán cơ sở đang niêm yết trên thị trường. Do đó, góp phần làm giảm sự biến động mạnh bất thường của thị trường chứng khoán trong thời gian qua. Như đã đề cập phía trên phần bản chất, thì thị trường chứng khoán phái sinh giải quyết được nhược điểm của thị trường giao ngay.

Để giải thích cho hành động hedge, chúng ta có ví dụ sau: Bạn đã đầu tư vào một danh mục các mã cổ phiếu tiềm năng. Tuy nhiên, hiện tại bạn dự đoán thị trường chung có chiều hướng giảm điểm chung nên danh mục của bạn bị ảnh hưởng và thua lỗ. Lúc này bạn có thể tính đến việc giảm tỷ trọng danh mục và mua lại khi thị trường có tín hiệu hồi phục. Tuy nhiên, với cách làm này bạn sẽ phải tốn kém các chi phí như thuế và có khi khi không mua lại được ở mức giá hợp lý. Lúc này, bạn sẽ sử dụng kỹ thuật Hedge để phòng ngừa rủi ro và bảo vệ danh mục đầu tư.

Lúc này bạn thực hiện giao dịch SELL trên hợp đồng tương lai chứng khoán phái sinh. Khoản lợi nhuận thu được từ giao dịch này sẽ bù vào khoản lỗ trên danh mục đầu tư của bạn. Đây được gọi là nghiệp vụ hedge.

Vì sao có thể sử dụng chứng khoán phái sinh để bảo hiểm danh mục đầu tư?

Thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời đã lâu năm nhưng vẫn áp dụng thanh toán bù trừ T+3, tức là nhà đầu tư đặt lệnh mua cổ phiếu nếu khớp lệnh thì phải đến hai ngày sau cổ phiếu mua đó mới về đến tài khoản của nhà đầu tư và đến sáng ngày thứ ba (T+3) thì nhà đầu tư mới được phép bán cổ phiếu đó. Trong khi đó, đa phần các thị trường chứng khoán lớn trên thế giới thì họ đã giao dịch T+0 từ rất lâu, cụ thể là mua khớp lệnh là bán được ngay lập tức.

Và để khắc phục được vấn đề này của thị trường chứng khoán Việt Nam, chứng khoán phái sinh ra đời đã đáp ứng được một phần nào nhu cầu mua bán nhanh trong ngày của một bộ phận không nhỏ nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Chứng khoán phái sinh Việt Nam hiện cũng mới chỉ có một sản phẩm duy nhất là “Hợp đồng tương lai” với chỉ số VN30 với 04 kỳ hạn. Với chứng khoán phái sinh sau khi làm hợp đồng mua bán có hiệu lực thì nhà đầu tư có quyền mua và bán chốt lãi hoặc bán cắt lỗ ngay tức thì (T+0) mà không cần phải đợi đến ngày thứ 3 như chứng khoán cơ sở. Và như vậy về nguyên tắc là trong một phiên giao dịch nhà đầu tư có quyền mua bán đến hàng chục, thậm chí hàng trăm lần với 1 sản phẩm hợp đồng phái sinh nào đó. Tuy nhiên, hiện trung tâm lưu ký chứng khoán và các công ty chứng khoán thành viên vẫn chưa thiết lập được phần mềm đặt lệnh mua bán trực tuyến với loại sản phẩm chứng khoán phái sinh này mà các hợp đồng đặt mua bán và chốt trạng thái đều phải đặt lệnh thông qua môi giới ở các công ty chứng khoán có dịch vụ môi giới chứng khoán phái sinh.

Khi nào nên sử dụng chứng khoán phái sinh để bảo hiểm danh mục đầu tư

Với việc đầu tư vào Hợp đồng tương lai trong chứng khoán phái sinh cho phép bạn bán khống, kiếm được lợi nhuận khi thị trường chứng khoán cơ sở giảm điểm. Các nhà đầu tư coi đây là “tấm khiên” để bảo vệ danh mục đầu tư. Cụ thể, khi thị trường giảm điểm, Hợp đồng tương lai sẽ đem đến lợi nhuận và bù lại số tiền thua lỗ từ danh mục đầu tư. Vậy nên, tính tổng thể thì nhà đầu tư sẽ không bị tác động nhiều lúc thị trường đang đà giảm điểm.

Với thị trường chứng khoán phái sinh, nếu nhà đầu tư có kỳ vọng chỉ số chứng khoán cơ sở giảm trong tương lai (chỉ số VN30), nhà đầu tư có thể mở vị thế bán Hợp đồng tương lai của tài sản cơ sở tương ứng ngay tại thời điểm hiện tại mà không còn sở hữu tài sản. Hiện nay, thị trường chứng khoán cơ sở chưa cho phép bán khống, nên đây chính là lợi thế của thị trường chứng khoán phái sinh.

Cách sử dụng chứng khoán phái sinh để bảo hiểm danh mục đầu tư

Khi nhà đầu tư mua chứng khoán cơ sở, các mã cổ phiếu và trái phiếu đang niêm yết trên sàn giao dịch với kỳ vọng là nó sẽ lên giá trong tương lai nhưng nếu gặp thị trường rủi ro ngoài ý muốn, khi đó cả thị trường “đỏ lửa”, các cổ phiếu đều giảm, nhà đầu tư có thể dẫn đến bị thua lỗ nặng.

Với trường hợp này nhà đầu tư nào có mua một hợp đồng chứng khoán phái sinh ngược chiều với chứng khoán cơ sở mà họ đang nắm thì họ sẽ được bảo hiểm rủi ro cho khoản đầu tư đó. Do hợp đồng phái sinh chỉ buộc ký quỹ rất ít, từ 10% đến 15% tổng giá trị hợp đồng nên nhà đầu tư chỉ việc bỏ ra số tiền rất ít là có thể cân bằng lại với số tiền lớn hơn mà họ đã bỏ ra trước đó để mua chứng khoán cơ sở. Với trường hợp ngược lại, thị trường chứng khoán cơ sở tăng điểm thì khoảng mất mát do ký quỹ mua hợp đồng chứng khoán phái sinh cũng không lớn lắm, mà phần lãi nhà đầu tư thu được từ chứng khoán cơ sở sẽ lớn hơn nhiều.

Đây là cách đầu tư phòng ngừa có “bảo hiểm” rủi ro cho các nhà đầu tư. Nó rất thích hợp cho những nhà đầu tư mới tham gia thị trường, còn nghi ngờ về sự biến động mạnh của thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian qua.

Chứng khoán phái sinh nếu sử dụng hợp lý cũng là một công cụ “bảo hiểm” cho những nhà đầu tư không có thời gian theo dõi sát diễn biến của thị trường, sự biến động giá của cổ phiếu niêm yết trên sàn chứng khoán. Nó còn là công cụ giao dịch hằng ngày cho những ai bám sát diễn biến của thị trường và đoán đúng xu hướng lên xuống của chỉ số VN30 hằng ngày, hàng giờ là một lợi thế của họ.